Dyipni


Sa dyipni kung saan nagsimula ang lahat.

Brrrmm….! Brrrmm….!

Taltag na ang laman-loob ko, hilung-hilo sa paspasang takbo at kaliwa’t kanang kabig para makapag-overtake ng patok na dyipni na sinasakyan ko. Aba! Napasubo ata ako sa sinasakyan kong ito ah!

Pero ganun pa man, tuwang-tuwa pa rin ako kapag sumasakay sa jeepney. Noong College days, kahit haggard sa maghapong gawain sa eskwela at pag-oorganisa, nawawala ang pressure, stress at tension kapag nakasakay na ako sa 95% Pinoy, 5% Scrapped Military car ng mga Kano; na sasakyan ito.

Habang nasa jeepney, libangan ko nang magsight-seeing ng mga taong hindi ko kakilala at mga kapwa ko pasahero. Mga kapwa ko pasaherong, may iba’t ibang pinanggalingan at iba’t ibang pupuntahan; Hindi magkakakilala pero sa ilang sandali ay walang kimi na makipagtabi at makipaglapit ng katawan sa kapwa pasahero. Gayundin ay mabait na isinusuyo ang bayad ng nasa likod na pasahero papunta sa  tsuper.

Kaming mga pasahero na may iba’t ibang suot; may pamalengke, disente, pangmahirap na gutay-gutay ang damit, uniporme pangpasok sa eskwela at pang mayaman. Buod sa kasuotan, malalaman mo rin kung may kaya ang pasaherong sumakay kung hindi pa man umiinit ang puwet sa upuan ay papara na kaagad. Silang hindi makayanang maglakad kahit ilang hakbang lang ang pupuntahan. Sila iyong napilitang sumakay ng jeep dahil walang masakyang taxi (dahil mga isnabero) o kaya may sariling sasakyan pero coding, o kaya nakasakay na sana sa MRT pero bumaba kaagad sa sunod na istasyon dahil sa sobrang siksikan ay baka hindi na niya abutin ang huling istasyon ay atakihin na siya sa puso. Mabuti pa si Kristo natapos ang mga istasyon pero sa MRT at LRT mahirap na yata tapusin ang lahat ng istasyon kung mala-sardinas na sa siksikan ang mga tao.

Sa dyipni, paborito kong pwesto ang front seat. Katabi ko si Manong drayber. Bukod sa mahangin at kaunti ang katabi ay hindi dito masyadong masikip; higit sa lahat ay nakakakwentuhan ko pa si Manong drayber tungkol sa kartel ng mga oil companies kaya tumataas ng presyo ng langis, Radio Frequency Identification (RFID), katiwalian ng mga ahensyang may kaugnayan sa kanila tulad ng Land Transportation Office, (LTO),Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB) at mga kabilang sa Reptile kingdom na: Chocolate Boys, Yellow Boys, Blue Boys at kung anu-ano pang unipormadong traffic officers na nakikipag-kumpetensya sa Metro Manila Development Authority (MMDA) kada syudad sa Metro Manila dahil nasa kalsada ang pera ika.

Balik tayo sa kanina. Sa dyipni nakakaintrigang pakinggan ang iba’t ibang kwento ng mga tao habang nasa byahe. May mga estudyanteng pinag-uusapan ang hirap ng mga projects nila pati na mga terror na mga teachers na kung anu-ano ang pinapagawa sa kanila. Minsan nga may nakasakay akong iniaangal ang pagtaas ng kanilang matrikula at nangangambang baka sa sunod na semester ay titigil na siya sa pag-aaral dahil hindi na siya masususportahan ng kanyang magulang. Kitang-kita ko ang lungkot sa kanyang mga mata.

Ang mga nanay naman na papuntang Balintawak upang mamalengke ay kwentuhan tungkol sa buhay ng kanilang kapwa tindera at kanilang pamilya ang baon. Iniiwasan ko mang pakinggan ay naririnig ko pa din ang kanilang pinag-uusapan tungkol sa kontrobersya sa buhay ng kanilang kapwa tindera ng isda na may kalaguyong tambay sa palengke na winawaldas lamang ang kita pansuporta doon sa lalakeng tambay. Maya-maya pa ay napunta na ang usapan sa pulitika. Bakit naman daw itong si senador Miriam Defensor-Santiago, lahat nalang ng naimbitahang testigo sa senado sa impeachment trial kay Chief Justice Corona ay pinapagalitan at binubulyawan nito? Paano naman daw kaya itong paglilitis na ito ay makakapagbago sa kanilang dinadanas na kahirapan? At anu-ano ba ang pinagsasabi ng mga taong naroon ay hindi naman nila maintindihan dahil puros legal na mga termino at malalalim na ingles ang gamit.

Samu’t sari ang emosyon nila, madalas tawa ng tawa kapag napag-uusapan ang mga katuwa-tuwang itsura ng mga suki nila kapag magugulat sa pagtaas ng presyo ng mga bilihin. Nitong huli nga ay nagtaas na rin ang presyo ng gulay, asukal, prutas at bigas nakaapagtaka nga lamang daw dahil marami naman nito sa Pilipinas.

Apektado na nga raw ang relasyon nila sa kanilang mga mister. Sa hirap ng buhay 24 oras na silang nagtitinda sa palengke, kumita lamang ng sapat pantustos sa pangangailangan ng pamilya. Hanggang ayon, isa-isa na silang naglabas ng kanilang problema. Nakakatuwa silang pagmasdan lalo’t ang ingay-ingay nilang nag-uusap. Ang lahat tuloy ng pasahero ay sa kanila na nakatingin. Ako naman ay lihim na nakikinig at nakabaling sa malayo ang tingin habang pigil ang pagngiti.

Madalas namang nakakasabay ko ang mga walang kasamang pasahero na parang walang paki-alam sa mundo basta may earphone sa dalawang tainga at nakikinig ng musika na pamaya-mayapa ay makakatulog na habang nakasandal sa dingding ng jeep sa likod ng upuan ng drayber.

Tulad nila, kapag nasa dyipni ako, madalas kong pinipwestuhan ang upuan sa likod ng drayber kung may nakaupo na sa front seat. Ang sabi kasi nila ay yun daw ay malayong maabot ng mga holdaper o kaya naman kung may aksidente ay ito ang pinakaligtas na lugar dahil normal na reaksyon ng drayber ang ikabig palayo sa direksyon nya ang babanggaan ng dyip.

Sa dyipni, trip na trip ko ding makinig ng mga pinapatugtog na mga kanta. Paraan ko ito para makaugnay sa mga musikang patok sa pandinig ng masa. Iyon bang mga kanta na tagalized na very literal ang translation kagaya ng “Payong” mula sa kantang “Umbrella” ni Rihanna, at iba pa. May mga rap songs din kapag pinapagtugtog ay nakakakabog sa dibdib at nakakatuliling sa tenga na ang paksa ay tungkol sa buhay ng Gangster, na hindi ko na maintindan ang lyrics dahil sa sobrang bilis ng pagbigkas ala Gloc 9.

Malalaman mo namang matanda na ang drayber kung ang mga pinapatugtog ay mga kanta ni Matt Monroe, Frank Sinatra at mga rock en roll songs ni Elvis Presley; na alam mo ding bihasa na sa pamamasada dahil bawat kanto nalang yata ay humihinto para mag-abang ng pasahero bukod pa sa mala-karo ng patay ang takbo ng dyipni kahit pa walang trapik at napakaluwang ng kalsada.

Naisip ko tuloy, kung magkapera ako; bibili ako ng dyip at ipapamasada. Malamang ang dyip na iyon ay kakaiba dahil ang tugtugin dun ay mga kanta ng paglaya at pakikibaka. Iniisip ko din na habang bumabyahe ay may suot akong mikropono upang maglinaw ng mga napapanahong isyung panlipunan. Ang dyip na iyon ay bumabyaheng paaralan dahil bahagian ng nalalaman at kuru-kuro ng mga taong sakay hinggil sa napapanahong isyu ang laging libangan habang bumabaybay sa kalsada. Tinitiyak ding ang bawat kumento ay pinapakinggan at pinapahalagahan.

Oo nga pala, mga isyung Panlipunan. Dito sa dyip madalas itong napag-uusapan. Madalas nga kapag kasabay ko sa byahe ang isang kasama ay bigla na lamang kameng magkukwentuhan, ng malakas ang boses para marinig ng iba pa ang usapan naming tungkol sa impeachment trial at ang kaugnayan nito sa ordinaryong mamamayan; isyu ng kontraktwalisasyon, maltreatment at pagkamatay ng mga Hanjin workers; hinggil sa SONA ni P.Noy; epekto ng bagyong Gener sa kabuhayan ng mga Pilipino ng dahil sa kakapusan sa mahusay na Urban Planning sa bansa; at iba pang usapin. Maya-maya ay makikita naming tatangu-tango na ang mga kasabay naming pasahero kung minsan ay mapapansin nalang naming kasama na namin sa kwentuhan na minsan ay sumasang-ayon, minsan naman ay tumutunggali. Mula dito ay may bago na kaming kakilala at sa mga susunod na pagkakataon ay palagi nang nakakasama.

Tuwang-tuwa talaga ako kapag nasa loob ng sasakyang ito. Kung minsan na nag-iisa at mukhang hindi magandang kausap ang drayber ay ikinasasaya ko na lamang tumingin sa malayo at magmuni-muni. Pinagmamasdan ko ang pagmamadali ng mga tao, mga nag-aabang ng masasayan na mga pasahero, namimiling mga tao sa bangketa at iba pang mga ginagawa ng mga karaniwang mga tao. Maya-maya pa ay makikiliti ang utak ko na bumuo ng tula o magsulat ng mga nakikita ko sa paligid.

Habang gumagalaw ang dyip ay nakikita ko ang larawan ng lipunang ginagalawan at kinabibilangan ko.

Isang lipunang magulo, maingay, puno ng kahirapan. Naka-ilang beses na ba akong nakakita ng mga taong grasa, mga batang hamog, mga pamilyang nakatira sa kariton sa bangketa, mga namamalimos na matatanda sa ilang minuto kong nakasakay sa dyip?

Napagtanto ko maya-maya pa, oo nga pala! Ang dyip na ito na lagi kong sinasakyan ay larawan din nga pala ng hirap ng lipunang Pilipino – maingay, magulo at siksikan. Hindi ba basura na ito ng mga sundalong kano matapos nilang iwan noong World War II na nirepaso at kinumpuni lang ng mga Pilipino para muling mapakinabangan?

Mas madami ang dyip sa lansangan, hari nga ng kalsada kung bansagan. Pero noong isang araw sa 11th avenue ay biglang binangga ng isang mamahaling sasakyan. Ang nakabanggang Chedeng ang siyang nagasgasan pero galit pang nilapitan ang drayber ng pobreng dyip at sabay sabi; “bakit daw kasi pahaharang-harang sa daan?”. Natakot ang drayber ng dyip dahil mukhang makapangyarihan ang may-ari ng mamahaling sasakyan, kaya para matapos nalang ay humingi na lamang ng patawad kahit wala siyang kasalanan.

E kailan ba makikipagsabayan ang dyip na ito? Dapat ngang maintindihan na mula sa simpleng anyo nya ay umunlad na ng husto ang disenyo nito. Ngayon ay may electronic jeep na rin na pumapasada sa Makati at Mandaluyong. At sa mahabang panahon, nawala na ang mga kotseng kuba at iba pang desinyo ng sasakyan pero ang jeep ay nananatiling nariyan sa kalakalan.

Biglang lumipad ang aking isip sa alapaap. Gusto kong umembento ng dyip na tataliwas sa natural nitong anyo. Isang dyip na pinapatakbo ng tubig at walang itim na usok na binubuga. Ang dyip na iyon ay maluwang sa loob. Hindi na kailangang yumuko sa pagpasok . Hindi baleng hindi puno bago lumarga sa pasada dahil ang laging iniisip naman ay ang pagiging kumportable ng mga pasahero.

Sa dyip ko naunawaan ang lahat ng ito at ngayong pababa na ako sa sasakyang ito ay hinahanap-hanap ko pa din ang pakiramdam habang nakasakay dito. Ang dyip na ito ay nagturo sa akin ng maraming leksyon.

Sa dyip ko unang natanaw ang bulto ng mga taong humihiling ng pagbabago habang nagmamartsa sa daang Mendiola. Noon ay hindi ko nauunawaan ang dahilan ng kanilang ipinapakibaka. Pero sa loob din ng sasakyang ito napag-isip kong tama ang kanilang ipinaglalaban. Ang mga isyung dala nila ay siya ding kani-kanina lang ay amin ding pinag-uusapan ni manong drayber.

Ngayon ay patawid na ako papunta sa bulto na kanina lang mula sa loob ng dyip ay aking pinagmamasdan.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s