Huling Uwi ni Gerald


Si Gerald, sa kanyang huling pag-uwi.

Gaya ng karaniwang araw, alas-3 ng hapon ay  mabilis na naglalakad sa kalsada ng Dela Fuente St.  si Gerald pauwi ng kanilang Headquarters. Pagdating sa gate ay gaya pa rin ng dati, hindi nya pinansin ang guwardiyang nakabantay. Ewan ba kung bakit napipreskuhan sya dito. Hindi nya katulad yung panggabi na guwardiya na madalas nyang kabatian at kung minsan nga ay hinahatiran pa niya at ng mga kasama ng kape o  pagkain.

Mabilis syang pumanhik ng hagdan paakyat sa 4th floor kung saan silang lima sa collective ay nakatira. May kamahalan ang upa sa may limang-palapag na residential ngunit lumang building na ito. Sumatutal ay aabot sa P5,000 kada-buwan  ang gastos ng collective sa upa dito na hirap nilang paluwalan kung hindi nga lang talaga kailangang-kailangan nila ng HQ malapit sa mga estratehikong unibersidad na kanilang ino-organisa ay pihong hindi sila uupa dito.

“Iba ang katangian ng Maynila kung sa organizing ng Y.S (Youth Sector) dahil magkakatabi ito. Ikaw ang magsasawa sa mga unibersidad na malilibutan. Paglabas mo ng gate ng U.E mula Baste at CEU naroon ang FEU, lakad sandali pakanan sa Sampaloc ang UST, tawid ka at lakad kaunti ang U.M at N.U at mula doon ay napakalapit nalang ng PUP, EARIST at UERM. Halos gate nga lang ang pagitan ng mga eskwelahan ”,  naaalala pa niya ang mismong sambit na ito ni Ka Saro; ang Political Officer ng Y.S collective nila Gerald.

Tatango-tango habang ngising aso naman ang apat pa nyang kasama habang si Gerald na pilyo ay dino-drawing na pala ang itsura ni Ka Saro habang nagkukwento ng general character ng kanilang Area of Responsibility. Hindi naman sa hindi nirirespeto ni Gerald ang kanilang P.O. Ang totoo ay malaki ang paghanga nito dito.  Si Ka Saro ang pinakabatang kadre at kalihim ng Seksyon noong dekada ’80 sa P.U.P at kahit Y.S palang sya noon ay pinamumunuan din nya maging ang mga propesor at mga empleyadong progresibo sa loob ng teritoryo.

Biglang napangiti si Gerald habang papaakyat ng hagdan.

Hindi din naman sila maghahanap ng bahay sa loob ng teritoryong komunidad dahil baka imbes ang pokus ay sa estudyante ay baka matali naman ang mga oras nila sa pag-asikaso sa mga problemang maliliit gaya ng sugal, problema sa asawa, pangangaral sa mga anak etc.; dahil tiyak na aaraw-arawin silang aabalahin ng mga nanay o tatay na pwersa. Baka nga din naman walang mga peti-bugoy na estudyante ang sasama sa mga pag-aaral at tatambay sa HQ kung nasa komunidad ito nakapwesto. Mabuti na rin yun total may iba namang kasama ang nakatutok sa pagkonsolida sa mga komunidad.

Pagdating sa 4th floor ay walang kahingal-hingal pa din si Gerald. Tamang-tama nga lang daw  na sa Y.S pa sya ideploy at hindi sa center work dahil mas kailangan ng mga inoorganisang kabataan ang ka-edad nilang makakasabay sa kultura at hilig. Si Gerald ay pasok dun.

Nitong huli kasi ay kakaunti na lamang ang mga nagpu-pultaym sa Y.S, ang madami noong mga pultaym ay nagsi-laylo na sa kung anu-anong mga dahilan. Kaya naman para hindi maiwan ang y.s ay may mga kasamang graduate na sa Y.S organizing sa loob ng higit isa o dalawang dekada na ibinalik muli sa ganitong task. Pero iba ang collective nila Gerald dahil lahat sila ay kabataan talaga liban na nga lamang kay Saro na sa tantya nila ay nasa 40 taon na, pero tantya lang nila yun. Sa Kilusan kasi ay hindi na pinag-uusapan ang edad.

Wika nga ni Ka Gusting na tibak na bago pa ang FQS (First Quarter Storm), “Ang mga kasama sa Kilusan ay lagi nang Y.S sa puso at isip. Parang ako. Sinong magsasabing 35 lang ako?”, sabay kindat. Pagkatapos nito ay tatawa ito ng napakalakas na kahit pa korni ang joke ay napaka-sarap sumabay sa tawa nya kaya tatawa na rin ang lahat.

Inilabas ni Gerald ang susi na may naka-dikit pa na numerong 411. Sa room 411 ang kanilang HQ. Magdadalawang taon na rin silang nangungupahan dito. Masaya na rin ang collective nila sa lugar na ito dahil wala silang ibang pinapakisamahan. Hindi ito tulad ng mga Room for Rent na literal na nasa isang kwarto kayo sa loob ng isang isang bahay na may isang pamilyang lagi nyong kasama at kahalubilo sa ayaw mo man o hindi sa araw-araw.

Bago kasi nila makuha ang HQ nilang ito, nagpalipat-lipat muna ang grupo ng inuupahan sa V. Mapa, Intramuros, San Marcelino St. at Quiapo. Sa lahat din ng ito ay nagpanggap silang 5 na tatlo lang ang tutuloy sa kwarto at  magkakapatid silang tatlo para lang payagang paupahan ang kwarto. Talagang mahihirapan silang lima na maghanap ng kwarto dahil hindi sila pare-parehong lalake na magkakasama.

Magugulat nalang kalaunan ang may-ari ng bahay na madalas lima na ang tumutuloy sa paupahan nyang kwarto hanggang hindi nya na rin pupunain dahil maoorganisa na rin naman ng grupo ang anak nila o kakapalagayan na rin nya ng loob ang mga kabataang ito.

Sina Edna at Grace ay mga graduate ng Technological University of the Philippines(TUP) ng liberal arts  ay mga pultaym na kasama  ng tatlong kolokoy na sina Kokoy, Arthur at Gerald. Si Kokoy ay undergrad ng U.P sa kursong Sociology habang Pol. Sci Graduates naman sa PUP sina Arthur at Gerald. Kasagsagan ng kampanya para sa pagkamit ng hustisya para kay Nicole – ang babaeng ginahasa ng sundalong Kano sa Subic; nang marekrut ang lima mula sa kani-kanilang mga eskwelahan. Sinubaybayan nila ang isyu na yun at nang sa huli nang ma- convict si Corporal Daniel Smith sa Makati RTC ay sama-sama silang nagbunyi sa kasagsagan ng protesta sa labas ng korte hanggang nang bawiin si Smith ng U.S Embassy at tuluyang itinakas papuntang Japan ay nagpasya nang magpultaym ang lima.

Itinutok ni Gerald ang susi sa lock ng pintuan ng kanilang HQ. inaasahan niyang wala pa ang kanyang mga kasama sa oras na iyon. Malamang ay nasa kanya-kanyang pang mga area, mga bandang alas-8 pa ang isa-isang balik ng mga iyon.

Kapag pumapasok sila rito ay madalas naghalong amoy ng usok ng sigarilyo at amoy alimuong na mga panis na damit ni Arthur ang bumubulaga bilang pagtanggap. Kulob ang kwarto kaya nata-trap din sa loob ang usok at amoy ng sigarilyong hinihithit nina Grace at Kokoy.

“Hacchhhu!!!!”, biglang nabahing si Gerald. Ewan kung bakit nitong nagdaang mga linggo ay madalas na ang sipon at pagbahing ni Gerald. Lalo pang tumitindi ito kapag nasa HQ sya nakatigil.

Kapareho na nga nya si  Arthur. Ilang beses na din nagpaabot ng puna si Arthur kela Grace at Kokoy na sa bintana ibuga ang usok o di kaya lumabas nalang kung maninigarilyo dahil hikain at mahina ang baga ni Arthur kaya nakakaapekto ng husto ang usok sa kanya. Nagsimula siyang i-agenda ang paksang ito sa isang meeting at mula dito ay iniakyat kay ka Saro at mula dun ay  umakyat pa nga sa NCR kolektib ang usapin na ito at dahil dito biglang nawala ang amoy ng usok ng sigarilyo sa loob ng kwarto sa loob ng isang lingo. Matapos nito ay muling bumalik ang dati nang gawi, pinuna muli ni Arthur at tumigil muli, matapos ang isang linggo ay iyon na naman hanggang panandaling na-immune na lamang si Arthur.

“Bok bakit ba madaming kasama ang naninigarilyo? Kung minsan pa napuputol ang meeting dahil sa yosi break. Ang masama tayong hindi naninigarilyo ang kailangang makisama palagi sa kanila” naglabas na ng sama ng loob si Arthur.

“Ang paghithit daw ng yosi ang nakakapag-stimulate ng kanilang mga brain neurons para madali silang makapag-isip. Pero wala naming scientific explanation yun kaya malamang na yun lang talaga ang trip nila tol”, sabay ngisi ni  Gerald.

“E paano natin sila mapapatigil sa pag-yosi o kaya naman ay matiyak na hindi tayo makakalanghap ng usok nila? Aba mas delikado kaya ang second hand smoke kaysa sa mismong user ng sigarilyo! Ubos na ang opex ko sa pagbili palang ng Salbutamol para sa hika ko e”, saad ni Arthur.

“eh di ipaskil natin sa improvized bulletin board natin sa dingding na “No Yosi Allowed inside” tutal napagkaisahan na naman natin yan nung nakaraang mga  pulong natin. Hidden Curriculum ang tawag dun tol. Dahil madalas nilang mababasa yun ay paunti-unti susunod na rin sila Grace at Kokoy”, mungkahi ni Gerald.

Ginawa nga ito ni Arthur at tinulungan pa sya ni Gerald. Katabi ito ng mga nakapaskil na mga houserules, tasking at day to day schedules. Hindi naman na ito ikinagulat nina Grace at Kokoy nang makita nila. Ilang panahon pa ay sinunod na nga din nila ang nakapaskil na paalala.

“Hay iba na nga ang amoy ng HQ  ngayon. Ibang-iba sa dati!” Nilibot ng tingin ni Gerald ang kabuuan ng HQ nila. Alam na alam nya kung saang mga puwesto nakahiga ang mga kasama nya dahil pati mga banig at mga kumot ng mga ito ay nakalatag pa din sa sahig. Sa kanang side natutulog sila Edna at Grace tapos nakaharang ang glow in the dark na malaking plastic na lalagyan ng damit ni Edna na nagsisilbing pagitan nila Arthur at Edna. Katabi ni Arthur si Kokoy at nasa pinaka-gilid naman si Gerald. May tig-5 inches na pagitan ang mga nakalatag na banig ng mga ito.

Pagdating sa puwestuhan sa tulugan ay matindi ang disiplina ng limang magkaka-kolektib. Bawal magtabi ang babae sa lalake. Kung maaari nga ay hindi din magdevelop ng mga rela-relasyon para matiyak pa din ang pantay ng trato sa isa’t isa. Medyo liberal na rin silang lima dahil hindi na sila naniniwala sa mga programa sa pakikipag-relasyon na nakuha din nila mula sa kanilang P.O na si Saro.

“Basta responsible lang kayo sa paghandle ng buhay relasyon at gawain sa kilusan”, paalala sa kanila ni Ka Saro. “Ayusin nyo din kung may dates kayo isang beses sa isang buwan o may isang activities kayo kada dalawang linggo basta hindi tatapat sa may naka-set na schedule”, dagdag pa nito. Heto na naman ang mga single words na nagiging plural kay ka Saro- ‘isang activities’ ika nga.

Pero hindi naman mahina ang ulo ni Ka Saro. Gaya ng nabanggit na kanina pa ay masasabing political animal ang taong ito. Napapanganga sa talas ng kanyang mga analysis ang mga alyadong mga organisasyon sa Laban ng  Api (LANA) kapag ito ay nagsasalita na kaugnay sa basa sa panlipunang sitwasyon at kung ano ang tamang taktika at estratehiya ng progresibong organisasyon para pakitunguhan ito.

Liberal nga ang limang ito sa kolektib. Isang araw ay nalaman nalang nila na magkarelasyon na pala sina Grace at Kokoy. Piping saksi sa nabuo nilang pag-iibigan ang mga yosi na kanilang hinihithit habang nakatambay sa corridor ng gusali ng kanilang HQ tuwing gabi bago matulog. Habang magkasamang nagyo-yosi ay kung anu-ano na pala ang napag-uusapan ng dalawa. Nalaman nalang nila Gerald ang tungkol dito nang isang araw ay bigla nalang hindi na umuwi sa HQ ang dalawa. Hindi man lang nagtxt o tumawag para magpaalam. SOP pa naman sa kanila ang laging magsabi ng kung uuwi ito o hindi para hindi mag-alala ang mga kasama. Nang sumunod na tatlong araw ay hindi pa din nagpapakita ang dalawa. Nag-aalala na ang grupo dahil baka desaparacidos na ang mga kasama. Kinontak na nila ang lahat ng mga common friends ng grupo at nina Grace at Kokoy pero walang makapagsabi kung nasaan ang dalawa. Ilang beses na rin nila itong minessage sa facebook pero walang reply.

Nang pang-apat na araw ay inusisa ni Edna ang drawer nina Grace at Kokoy. Wala na doon ang mga gamit ng dalawa at sa isang sulok ay may isang papel. Isa pala itong liham.

Mula dito ay nalaman ng kolektib na nagtanan ang dalawa at umuwi sa probinsya ni Kokoy. Buntis na din si Grace ng isang buwan. Labis-labis ang paghingi ng tawad ng dalawa pero nag-abiso din na sana ay igalang ng grupo ang kanilang pasya. Huwag na daw din sana silang hanapin at tuntunin dahil ito daw ang tingin nilang tamang gawin para paghandaan ang pagsilang ng kanilang magiging anak.

Umiyak ng husto si Edna nung gabing yun. Hindi naman dahil may gusto sya kay Kokoy at na-iingit sya kay Grace, kung hindi dahil itinuring na ng grupo na kapamilya ang bawat isa. Para na ngang totoo ang pagpapanggap na magkakapatid sila pero totoo ay higit pa dito ang turingan nila sa isa’t isa. Kaya ang pag-alis ng dalawa ay para na ring pagpanaw ng malapit na kamag-anak o kapamilya.

Tumayo sa drawer sa likod ng pinto si Gerald. Nakasabit pa sa likod nito ang kanyang malaking bag pero hindi nya muna ito nagawang ilapag. Kinuha nya ang kanyang mga libro na nasa loob: Mass, Viajero at Waywaya ni Sionil Jose; Little Red Book ni Mao; Ang Aso ang Pulgas ang Bonsai at ang Kolorum ni Munsayac; Madaling Araw ni Edgardo Maynigo, Bukal ng Tubig at Apoy ni Levy Balgos dela Cruz, Communist Manifesto at Das Kapital ni Marx at Engels; at mga printed na mga e.d at prop. materials. Inilapag nya ito sa higaan ni Arthur. Bumalik sya sa kanyang drawer at ngayon naman ay kinuha ang kanyang mga damitan. Tulad ng dati ay inilapag nya ito sa higaan ni Arthur.

Bigla nalang sumagi sa kanya ang mga ala-ala.

“Susmaryosep naman! Gumawa kayo ng statement kaugnay ng K+12 pero hindi nyo man lang pinasa sa email ng sentro?”, pasigaw na sabi ni Ka Julia. Ang isa sa mga nasa secretariat ng sentro. “At bakit nyo ipi-nost sa website nyo nang walang go signal ng mga matatanda?”

“E ka Julia ipinasa na namin nung nakaraang linggo pa kay Ka Christine”, sagot ni Gerald. Si Ka Christine ay Popular Struggle Commision Officer ng sentro at kalihim ng Secretariat. “Ipinasa na rin namin ito kela  Ka Jogs, Ka Sarah, Ka Gusting at Ka Manuel. Pero wala silang sagot na puna o komento.” Sila naman ang bumubuo ng writers collective ng  Kilusan. Lahat ng mga sulatin at ang pagmimentina ng dyaryo ay naka-atang sa grupo nila.

“Kahit na! Dapat hinintay nyo ang sagot nila. At saka bakit hindi sa email ng sentro nyo ipinadala? Susmaryosep!”, hindi pa man tapos si Gerald ay pinutol na ito ni Ka Julia…

Sinundan ng…

“Scrap VFA Now!!!!”, malakas na sigaw ni Arthur sa isang protesta habang nagmamartsa papuntang U.S embassy. Nangingibabaw ang boses ni Arthur sa lahat ng ingay noon sa kalsada. Ewan kung saan nya kinukuha ang malakas na sigaw e payatot at maliit lang naman ito. Talo pa ng lakas ng sigaw nya ang mga busina ng  mga sasakyan o wangwang ng mga mobile patrol ng pulisya na nag-i-escort sa kanila; o ng mga takatak ng mga nagbibenta ng sigarilyo na nakasunod,  yun pala ay kabilang sa mga intelligence Unit na nakabantay sa grupo.

“Scrap VFA Now!”, mabilis namang sagot ng bulto sa agit ni Arthur. Sikwenta lang sila noon. Puro Y.S ang nagmu-mob. Malas pa dahil kasabay nilang nagmu-mob ang mga miyembro ng MASO (Mamamayang Api para sa Sosyalismo) na nagbi-build up na sa Plaza Salamanca. Ungas ang tawag nila sa mga miyembro ng MASO dahil arogante sila kung makitungo sa grupo nila Gerald. Sa oryentasyon nila, contrasts ang lahat ng organisasyong labas sa kanila. Kunwang progresibo ika kaya sila lang sa MASO ang Tunay at Tamang linya. Mahigit 300 ang bulto nila sabi ng isang photogs na dumikit sa amin para icover ang gimik namin.

“Babawi kame sa gimik sir”, saad ni Gerald sabay abot ng P.R (Press Release) sa photogs.

“Hey, Hey U.S.A! How many people have you killed today?!!!” sabay-sabay na agit ng bulto nila Gerald. Papalapit na sila sa plaza Ferguson at tanaw na nila ang mga media na naka-abang sa kanila. May mga videos, may mga photogs. Sa likod nila ang mga pulisyang sa tingin ni Gerald ay nasa 20 lang dahil kailangang hatiin ang hanay nila dahil ang mga ungas ay diderecho ng Kalaw lalabas sa Museyong Pambata papuntang U.S Embassy.

“Ayos ito madami din sila. Mga kasama taas kamao! – U.S Imperialist, No.1 terrorist”, agit ni Gerald. Habang panay ang litrato ng mga photogs at video ng kaabang-abang na aksyon. Sa isang sulok ay ini-interview na ng media ang spokesperson ng grupo na si Edna kaugnay ng epekto ng pagdating sa bansa ni Sec. Hilary Clinton para makipagpulong kay pangulong Arroyo.

“I said NOOOOO!”, sigaw ni Arthur.

“NOOOO!”, ganting sagot ng bulto habang nakikipagtulakan na sa mga naka-truncheon at de-batuta na mga pulis.

“Tropang militar ng Kano dito”, Sigaw muli ni Arthur na hindi pa man natatapos ay naputol nang mag-komand si Edna na sumugod patawid ng Embassy. Mabilis napa-atras sa tulukan ang mga pulis. Hindi umubra ang hawak nilang batuta. Takbo at halhal si Capt. Viray para makipag-nego sa grupo pero walang kommand si Edna. Tuloy ang tulakan, hindi umubra ang batuta ng mga pulis.

Lalong namroblema si Viray  dahil papalapit na rin ang hanay ng mga ungas. Panay ang click ng mga camera ng mga photogs at hindi naman magkandagauga ang nagvi-video. Maging ang mga nakasuot sibilyan na mga animoy naki-usyoso o napadaan lang ay panay din ang kuha ng picture gamit ang digital camera sa pinaghihinalaang mga lider ng grupo.

Pagdating sa gitna ng kalsada ay nag-kommand muli si Edna; “Mga kasama sabay-sabay nating ihagis ang mga dala nating kamatis bilang simbolo ng ating pagtutol sa pagyurak at pambubusabos ng imperyalistang Estados Unidos sa patrimonya at soberanya ng ating bansa.”

Nagliparan ang mga kamatis sa loob ng gate ng embahada. Walang tigil ang pagclick ng mga camera at hindi magkandauga ang mga nagvivideo. Maging ang mga nakasibilyang may hawak na digital camera ngunit sa totoo’y mga intel ay walang patid sa pagkuha ng litrato sa ngayo’y natuntong lider ng grupo na si Edna… 

“Hatcchhuuu!”, nabahing na naman si Gerald. Sa pagkakataong ito ay kusa nang tumutulo ang kanyang sipon. Nagtataka siya kung bakit walang tigil ang pagtulo ng kanyang sipon at madalas na pagbahing gayong wala naman na ang amoy ng sigarilyo nila Kokoy at Grace.

Isa-isa nyang isinilid sa kanyang malaking bag ang kanyang mga libro. Hinalayhay nya ng husto para organisado at nang madaming gamit ang mailagay sa loob. Matapos ang mga libro ay sunod nyang ipinasok ang mga damit. Nagsama-sama na ang mga malilinis at mga maruruming damit sa loob ng kanyang malaking itim na bag. Ang mahalaga ay mahalayhay ng husto nang mas madaming gamit ang mailagay sa loob.

Napuno ang bag subalit mayroon pang mga gamit na natira na nasa ibabaw ng nakalatag na banig ni Arthur. Mabuti nalang at may dala syang shoulderbag. Iyon bang ibinibenta ng S.M Supermarket tuwing Miyerkules dahil hindi sila gumagamit ng plastic na sisidlan ng mga biniling grocery items.

Hinalayhay nya ng husto ang mga gamit para madami ang mailagay sa loob. Inuna nya ang mga pantalon at sinunod ang ilan pang mga damit. Kasunod nito ay ang ilan pang mga e.d at props materials. Sumunod nyang hinawakan ang dyaryo ng Kilusan.

“Huhhh kaya mo sinabing maganda ang dyaryo natin ngayon ay dahil nakapag-contribute ka na naman Gerald ng mga sulatin mo! Ahhahhaahaha!”, sabay hagalpak na tawa ni Ka Gusting. Ang matanda ngunit pusong Y.S na writer ng kilusan.

“Ka Gusting naman hindi sa ganun. Maganda ang dyaryo ‘di hamak ngayon dahil pina-iksi na ang mga artikulo at may mga pictures na sa maraming pahina. Bukod pa syempre dahil nalimbag na rin ang mga sulatin ko. Aba  30 artikulo ang pinasa ko pero isa lang ang na-published. Nai-inspire na rin ako dahil merong isa na pumasa. Ahahhahahaa!”, hagalpak na rin sa tawa na sumabay si Gerald kay Ka Gusting.

Pawisan si Gerald nang matapos nyang isilid ang lahat ng kanyang mga gamit. Hinubad nya ang kanyang damit at pinindot ang buton ng electric fan sa 2. Ewan ba kung bakit ngayon nya lang naisipan na buksan ang electric fan gayong kanina pa tagaktak ang kanyang pawis sa pagsisilid ng kanyang mga gamit.

“Hayyy! Tapos na rin”, sa isip-isip ni Gerald. Ilang linggo na rin syang balisa at hindi masyadong umi-imik. Pansin na nga din ito ng kanyang mga kakolektib na sina Edna at Arthur. Wala namang sinasabing kahit anong problema si Gerald.

Ang totoo ay napakasigasig nga nito sa gawain. Kaya nitong ikutin ang limang eskwelahan sa isang araw na may productive na output. Isa sya sa nagkayod ng husto noong panahong buuin ang alyansa ng mga estudyanteng organisasyon at konseho sa Intra-Taft para harangan ng kinse minuto ang crossing sa Ayala Boulevard at Taft, sa tapat ng PNU, kasunod ang pagpapabusina sa mga nagdaraang sasakyan bilang protesta sa lumulobong presyo ng langis at pagkain sa bansa dahil sa labis na pagtaas ng inflation rate. Si Gerald pa nga ang naging tagapagsalita ng alyansa at nang maipalabas ang balita sa T.V tungkol sa interview nya ay nagkasagutan sila ng kanyang ama.

Ayaw na ayaw ng ama nya na sumasali sya sa rally at mapasama sa mga aktibistang organisasyon. Taxi driver ang ama ni Gerald at kakarampot ang kita pero pinagtyagaan nitong sa Lyceum nya mapag-aral ang anak kahit mataas ang tuition para makaiwas ito sa aktibismo na tiyak nyang kahahantungan nito kung nasa state university sya nag-aaral.

“Aktibista ka na ha? Anong makukuha mo dyan? Mamumundok ka, ititigil mo ang pag-aaral mo?”, bulyaw ng tatay ni Gerald.

“Hindi Tay! Gusto kong mag-aral. At kaya ako nagsalita laban sa pagtaas ng presyo ng langis at bilihin dahil ayaw kong sa susunod na mga araw ay ako naman ang mapipilitang huminto sa pag-aaral dahil sa pagtaas ng pasahe at tution sa eskwela. Magkakarugtong ang mga bagay itay. Ang dagdag na presyo ng langis ay nangangahulugan ng pagliit ng iuuwi mong kita sa pamilya tapos susunod ay wala ka na ring budget para sa panggastos namin sa eskwela”, sagot ni Gerald

Napatigil ang ama ni Gerald sa gulat. Nagtaka sya dahil tuluy-tuloy, matalas at malalim na magsalita ang anak mula sa dating tahimik, mahiyain at halos walang mundo kundi bahay-eskwela na nerd na ewan na binatilyo. Nagkamali nga ang ama ni Gerald dahil kahit sa Lyceum pala ay may mga  progresibong organisasyon at ang kanyang anak pa mismo ang numumuno nito.

Nang matuyo ang pawis ni Gerald, kinuha nya ang gunting na nasa loob ng drawer sa kusina. Sinampay nya rin sa kanyang balikat ang isang tuwalya at t-shirt habang hawak ng kanang kamay ang brief at naglakad patungong banyo.

Alas-3 y medya na noon. Alam nyang matagal pa dadating ang kanyang mga kakolektib. Binuksan nya ang shower pero hindi agad nagbasa. Ilang sandali nya munang pinakinggan ang mala-ulan na bagsak ng tubig sa lapag.

“Bok kalahati na ng buwan, wala pa rin bang balita kay Ka Saro kung kailan dadating ang opex natin? pudpod na ang sapatos ko sa kalalakad e”, tanong ni Arthur sa mga kakolektib.

“Hehehe. Si Gerald nga bok ubos na ang isang sakong bigas sa kanila kakanakaw nya para may pagkain tayo e”, sagot ni Edna.

“At sa inyo naman wala nang napkin at panty-liners sa tindahan dahil kinuha mo nang lahat bukod pa sa mga dilatang ulam para sa atin dito”, Patawa ni Gerald.  Tawanan ang tatlo at panandaling kinalimutan ang gutom at dinaan nalang sa kwentuhan ang pagpapalipas ng oras bago ang activity nila sa hapon sa mga area. Pagdating sa mga eskwelahan ay tiyak namang alis ang gutom nila dahil ililibre sila ng tanghalian ng mga miyembrong estudyante na nakakaunawa sa trabaho nila.

Nagbasa na rin ng katawan si Gerald. Nakasandig ang dalawang kamay sa dingding at nakayuko ang ulo habang tuluy-tuloy ang bagsak ng tubig sa kanyang buhok pababa sa kanyang buong katawan.

Maya-maya pa ay kinuha na nya ang gunting. Hinawakan niya ang isang kumpol ng kanyang bulbol at saka ginupit. Binitawan nya ang nagupit na bulbol para mahulog sa inidoro sabay hawak muli sa isang kumpol ng bulbol para gupitin. Isang kumpol pa uli, isa pa at isa pang kumpol. Nang matapos, parang inuka ang kanyang ibaba sa itsura na kahit paano’y kasiya-siya na rin kay Gerald.

Nagkalat sa loob ng bowl ang kanyang mga bulbol. Kasunod ay sumampa sya, palaka style sa bowl para mag-deposito. Nagiginhawaan si Gerald sa pagdeposito nang mga sandaling iyon. Pangatlong araw na ngayon buhat nung huli syang nakapag-deposito. Ang sabi ng isang iridologist na tumingin sa kanyang mata ay dahil daw ito sa madalas na pagkain ni Gerald ng karne at maaalat na pagkain. Hindi daw kasi ito madaling tunawin ng bituka kaya matagal bago madeposito. Lugi ang bangko ika nga ng iridologist ibig sabihin masama ito sa katawan ni Gerald.

Iplinush ni Gerald ang nagsanib na bulbol at lumulutang nyang barko sa loob ng bowl. Magkasanib din itong lumubog pailalim sa nilikhang ipo-ipo ng tubig, hanggang sa tuluyan nang mawala ang magkasanib na bulbol at lumulutang na barko ni Gerald. Sabay hugas sa kanyang likuran at nagbasa muli sa shower.

Nagbasa muli ng katawan si Gerald. Nakasandig ang dalawang kamay sa dingding at nakayuko ang ulo habang tuluy-tuloy ang bagsak ng tubig sa kanyang ulo pababa sa kanyang buong katawan.

Naalala nya si Mina, ang kanyang huling karelasyon na tibak din na nakadeploy sa CAMANAVA para sa organizing ng fisherfolk. Y.S pa sana ito kaya lang mas gusto nyang mag-organisa sa coastal community lalo pa sa mga kababaihang mangingisda.

“Maghiwalay na tayo Gerald. Gusto ko munang hanapin ang sarili ko bok. Gusto kong ayusin ang mga maling konsepto ko sa buhay”, sambit ni Mina.

“Aalis ka na ba sa Kilusan Mina?”, tanong ni Gerald. Hindi alam ni Gerald kung ano ang problema ni Mina. Hindi siya kundi ang kolektib ni Mina ang unang naka-alam ng problema nito. Hindi nga  katulad ng karaniwang gabi sa damuhang bahagi ng Luneta Park ang sandaling ito na magkasama sila.

“May anak at asawa na ako na iniwan sa Pampanga. Edad 17 nang mabuntis ako ng kabaryo naming lalake na pitong taon ang tanda sa akin. Nang manganak ako ay nagpaalam ako sa kanya para lumuwas ng Maynila para magtrabaho bilang sales lady sa S.M pero ang totoo ay gusto ko na silang takasan. Hindi ko naman mahal ang lalakeng iyon noon.” Walang tigil ang patak ng luha ni Mina.

”Nang may inorganisang forum sa kababaihan sa lugar namin sa Bagong Barrio, sumama ako at nakinig. Mula doon ay nagpasya na akong maging myembro ng kilusan hanggang mag-pultaym.”

Walang patid ang daloy ng luha ni Mina. Inakmang yakapin ito ni Gerald pero tinanggihan ito ni Mina. “Nagsisisi ako Gerald. Kailangan ako ng anak ko. Isang linggo pagkasilang nya ay iniwan ko na sya para pumunta dito. Ang asawa ko naman ay halos mabaliw na sa kakahanap sa akin dahil ni-sulat ay hindi man lang ako nagpapadala. Mahal ako ni Karding, Gerald. Kailangan ako ng anak ko!” Naghalo na ang sipon at luha ni Mina sa pinagpupunasan nyang panyo. “Hindi ako aalis sa kilusan, dun na nga lamang ako magpapatuloy sa Pampanga.”

Hindi na nakapagsalita si Gerald. Tinapik na lamang nito ng tatlong beses ang balikat ni Mina. Niyakap siya ni Mina sa huling pagkakataon at tuluyan nang nagpaalam kay Gerald. Naiwan na lamang si Gerald na pinagmamasdan ang unti-unting papalayong likuran ni Mina, habang nakaupo sa damuhan at patuloy ang mapanglaw na pagsayaw ng fountain sa kanyang likuran.

Basang-basa na ang katawan ni Gerald. Nakasandig ang dalawang kamay sa dingding at nakayuko ang ulo habang tuluy-tuloy ang bagsak ng tubig sa kanyang buhok pababa sa kanyang buong katawan.

Kinuha nya ang sabon at nilibot ng kanyang kamay sa kanyang mukha pababa ng leeg, balikat at braso hanggang dibdib at tiyan para sabunan hanggang marating nya ang gitna ng katawan. Hinilud-hilod nya ang kanyang ari at may kakaibang sensasyon na naramdaman.

Naisip nya si Mina at ang hindi isang beses na may nakaw silang sandali na pinagsaluhang gabi sa loob ng isang motel sa Caloocan.

“Ahhhhh Mina!!!”, tila nananaginip sa pag-ungol si Gerald. Naglumikot na ang kanyang kamay sa pag-akyat-baba sa pagbayo sa kanyang pagkalalake.”Ahhhhh shit!!!!!!!” Hindi naman sya madalas magmura o magbitiw ng maruming salita pero bakit masarap sa kanya ang sambitin ang ganung salita?

“Ahhhhhhhhhhh akin ka nalang!!!!!”, sumasabay ang indayog ng katawan ni Gerald sa galaw ng kamay at pagbagsak ng tubig. Napapatango ito sa sarap ng nararamdaman tulad ng isang manok na panabong na tumitingala sa pag-inom ng tubig.

“Ahhhhhhhhh!!!!!”. May tatlong minuto syang nasa ganung porma.  Sabay bumukal ang mainit at malagkit na likido sa katawan ni Gerald. Nagwakas ang indayog ng kanyang katawan. Tumigil ang kanyang pagtingala sa kalangitan.

Tiniklop ni Gerald ang kanyang mga tuhod tila napagod sa kanyang kakatapos lamang na aktibidad. Basang-basa na ang katawan ni Gerald. Nakasandig ang dalawang kamay sa dingding at nakayuko ang ulo habang tuluy-tuloy ang bagsak ng tubig sa kanyang buhok pababa sa kanyang buong katawan.

“Ano na bang balak mong gawin tol? Hindi ka ba magtatrabaho para may ipon ka? Graduate ka naman na, bakit hindi mo yan gamitin?”, tanong sa kanya ng kanyang kuyang si Arnold habang kumakain sila sa isang kainan sa Quezon City.

“Pina-practice ko naman na ang propesyon ko kuya. Wala nga akong pera pero nabubuhay naman ako. Nagagawan ko namang paluwalan ang mga pangangailangan ko”, sagot ni Gerald.

“E paano kung magkapamilya ka na?”

“Marami kaming mga kasama na may pamilya na at may mag-asawa pa nga sa Kilusan na magkasamang gumagampan pero nabubuhay naman ng mahusay. Tama lang, hindi labis, hindi kulang sa mga pangangailangan”, saad ni Gerald na naalala ang kanta ng Asin na ‘Ang Mahalaga’ biglang napalingon sa bintana at tumingin sa kawalan.

Tumindig si Gerald. Kinuha ang nakasampay na tuwalya at pinunas sa buong katawan. Isinuot ang kanyang brief at damit at lumabas sa banyo at isinuot ang kanyang maong na pantalon. Tiniklop nya ang kanyang tuhod at umupo panandali. Ipinatong ang kanyang dalawang kamay sa dalawa nyang malaking bag.

Ilang minuto syang nakalagi sa ganitong posisyon. Nakayuko, nag-iisip. Nag-aagaw ang mga boses at ala-ala sa kanyang gunita.

“Gerald, susmaryosep!”

“Bok ano na?”

“U.S Imperialist! No. 1 Terrorist!”

“Aktibista ka na ha Gerald!”

“Ano na bang balak mo Gerald?”

“Maghiwalay na tayo, Gerald!”

“Gerald Susmaryosep!”

“Gerald…, Gerald…, Gerald…,Gerald…!!!!”

Dali-dali siyang tumindig at sinuot ang itim na malaking bag at sa kaliwang kamay ay hawak ang itim na shoulderbag. Sa kaliwang bulsa ay dinukot ng kanyang kamay ang isang piraso ng papel at idinikit ito sa bulletin board katabi ng paskil ni Arthur na “NO Yosi Allowed Inside”.

Alas-4 y kinse noon. Mas lumala ang pagtulo ng sipon ni Gerald kaysa kanina. Basang-basa na ng magkahalong sipon at pawis ang kanyang panyo. Lumabas sya ng kwarto ng hindi na lumingon para tingnan ang buong paligid. Ang higaan ni Edna, ang higaan ni Arthur at ang dating pwesto nila Grace at Kokoy. Sa isip nya ay tandang-tanda nya ito. Hindi mawawaglit sa kanyang isip.

Inilock nya ang pinto at mabilis na naglakad pababa ng gusali. Gaya ng dati ay hindi nya muling papansinin ang guwardyang naka-duty sa tabi ng gate na para kay Gerald ay presko at masungit.  ###

Maikling kwento

ni Elmer Arisgado

Advertisements

One thought on “Huling Uwi ni Gerald

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s